History | MYCO-LICH


A history of Iranian lichenology

 Mohammad Sohrabi

Iranian Research Organization for Science and Technology

 (First Post: April 2010)

    Iran, with its diverse climate and biodiversity, is a country which has always attracted the attention of naturalists and botanists. The old story of the Biblical Manna has intrigued naturalists and botanists for centuries. Many of them travelled throughout Iran (Persia) and Middle Eastern deserts and steppes. In Iran. the first collected lichen specimens date from over 185 years ago, when Aucher-Éloy visited Iran in 1825. He also reported occurrences of manna near the town of Uromia (Reżā'iyeh) in his book (Aucher-Éloy 1843). The earliest reports of Iranian lichens were made by Göbel (1830) and Eversmann (1831: 357) and they reported the occurrence of the 'manna lichen', Aspicilia esculenta, in Iran. Their reports have still not been proven by expert lichenologists. However, despite such attention to the occurrence of manna lichen species in Iran, still many parts of the country have not been visited by lichenologists and no comprehensive lichenological investigations at the regional level have been made.

    The first regional inventory (including collection of higher plants, fungi, mosses and lichens) of Transcaucasian and Hyrcanian regions was made by Buhse between 1850-1860 and his results included 28 lichen species for Iran (Buhse 1860).

    Some valuable collections were made by Haussknecht (Jena, Germany) and his collection was studied by Rabenhorst (1870), though only partially. Additional collections were made by different botanists such as Kotschy (Austria), Stapf (Austria), Strauss (Germany) and Bornmüller (Germany). Most of these collections are deposited in different herbaria in Europe, in particular in Geneva (Switzerland) and Vienna (Austria). Some Iranian specimens were studied by Krempelhuber (1867), Müller (1892), Steiner (1986, 1910, 1916), Gyelnik (1931) and Szatala (1940, 1957). According to Oxner (1946), A. B. Shelkovinkov visited northern Iran in 1916 and made some lichen collections there which Oxner himself later examined. Study of the given locality information in his paper shows that the bulk of collecting sites were in Kurdistan in the west or northwest of Iran and only a single species was reported from Gilan province as well as one more species from East Azerbaijan province.

A large number of lichen specimens were collected during the monumental project of Flora Iranica, coordinated by Karl Heinz Rechinger (Vienna, Austria). According to Lack (1987), Rechinger visited Iran in 1937 for the first time, but no precise information was given on the dates of his lichen collecting in Iran. Szatala (1940, 1954, 1957) and and also many other lichenologists such as Poelt and his students from the University of Graz in Austria (see Poelt 1970 and Mayrhofer & Poelt 1979) studied the main part of Rechinger's collections which have been collected from the following provinces of Tehran, Golestan, Mazandaran, Semnan and Khorassan. 

Later, Per Wendelbo (Bergen, Norway) collected some specimens, which were examined by Weber (1964).

    During a Finnish expedition to the West-Central Asia in 1972 some lichens from Iran were collected by Pertti Uotila (Helsinki). His collections were mainly from the provinces of West Azerbaijan, East Azerbaijan, Tehran, Mazandaran, Golestan, North Khorassan, and Razavi Khorasan. During 1972 and 1974 another Finnish botanist, Prof. Reino Alava from University of Turku, collected a large number of specimens. His collections came mostly from the provinces of Zanjan, Markazi and Lorestan, Mazandaran and Tehran.

    Recently a part of the Uotila collections has been published by Sohrabi & Sipman (2007) and in a study dealing with lichenized fungi of Golestan National Park. The results of collections made by Alava were published in Seaward et al. (2008).

    Fragmentary collections were made by Ridel (1979), Probst in 1970 and Breckle together with Bhadrasa in 1977 (see Poelt & Obermayer 1990) and Lambinon in 1976 (see Ferraro et al. 2001). In addition to this, Soják in 1973 made valuable collections and his lichens from Iran were widely distributed by Vězda between 1974-1980 as exsiccates to different herbaria of the world.

    In 1991-1993, for the first time, Iranian botanists began to pay attention to the lichens of Iran by writing a small dissertation pamphlet on high altitude lichens north of Tehran (Dianatnejhad and Kramedini 1993). A second round of preliminary studies was also made by Zokaie during 1999-2003 (Zokaei & Khazai 1999, Zokaei & Abedi 2000). Zokaei (2002, 2003) and his students at the University of Ferdossi (Razavi Khorasan province) reported lichens in their studies mostly in the surroundings of the city of Mashhad.

    In 1999-2003 during bachelor degree studies, the author, at the University of Agricultural Science and Natural Resources of Gorgan, started to intensively collect lichens from different parts of Iran (see visited localities). The material is deposited in his private herbarium (see collection) and partly published in the following papers: Seaward et al. (2004, 2008), Sohrabi (2005a,b), Sohrabi & Orange (2006), Ahti & Sohrabi (2006), Sohrabi & Sipman (2007), Sohrabi et al. (2007), Sohrabi & Alstrup (2007) and Kukwa & Sohrabi (2008).

    With close cooperation of the author and a few botanists from the Research Institute of Forest and Rangeland and with a few European lichenologists in 2001-2004, a preliminary checklist for Iranian lichens was published by Seaward et al. (2004). The checklist was based on evaluation of literature and recent collections made by Iranian researchers and resulted in a list of 396 species of lichenized fungi and 8 species of lichenicolous fungi. In 2008 a revised checklist was published by Seaward et al. (2008) and contains 590 species of lichenized fungi and 55 species of lichenicolous fungi.

On 2nd September 2009, MYCO-LICH: Online Mycology-Lichenology of Iran (www.myco-lich.com) was constructed by the author and all updates and detail information on history of Iranian lichenology can be found on the website mainly in the following pages:


تاريخچه  گلسنگ شناسي ايران

محمد سهرابي
عضو هیات علمی سازمان پژوهشهای علمی وصنعتی ایران

گلسنگها قرنها پيش در ايران كاربرد دارويي داشتند. در سال 2010 در خبرنامه گلسنگ شناسان انگلستان مقاله ای چاپ شد که در آن محمد بن زکریای رازی جزء اولین  ایرانی ها بوده که گلسنگ ها را به صورت آنتی بیوتیک استفاده کرده است تا جایی که نام  گلسنگ USNEA را که به ریشه عربی متون نوشته شده در کتاب رازی ربط می دهند. استفاده از واژه ”گلسنگ“ اولین بار در سال ۱۳۱۹ توسط دکتر گل گلاب از پیشکسوتان گیاهشناسی ایران به متون زیست شناسی وارد شده است. جمع آوری و گزارش اولین نمونه های گلسنگ از ایران به ۱۸۵ سال پیش بر می گردد، ولی اولین مطالعه گلسنگ های ایران بتوسط خود ایرانیها در سال ۱۳۷۳ از شمال تهران در غالب اجرای پایان نامه کارشناسی ارشد آغاز شد. فهرست گلسنگهای ایران در طی سالهای ۱۳۸۳ و ۱۳۸۷ توسط سهرابی و همکاران به چاپ رسید و نهایتا اولین فهرست آنلاین گلسنگهای ایران در سال ۱۳۸۹ توسط سهرابی و همکاران بر روی شبکه اینترنت قرار گرفته است. همچنین جزئیات تاریخچه گلسنگ شناسی ایران و سایر اطلاعات جامع در مورد آن در وب سایت مایکو-لیک: وبسایت جامع برای توسعه علوم قارچ شناسی-گلسنگ شناسی ایران (www.myco-lich.ir سهرابی و قبادنژاد ۱۳۸۹) انتشار یافته و به صورت آزاد قابل دسترسی عموم می باشد. این تاریخچه کوتاه حکایت از ناشناخته ماندن موضوع گلسنگ ها در ایران دارد.

در اولين نگاه، فلور گلسنگي ايران ممکن است به نظر، خوب مطالعه شده باشد(Seaward et al., 2004). از اولين تاريخ جمع ­آوري گلسنگ در ايران بيش از 185 سال مي­گذرد، زماني که گياه­شناسان اروپايي علاقه­مند به بررسي گلسنگ­هاي مانا و زيستگاه آنها در سراسر بيابان­ها و جلگه ­هاي خاورميانه شدند(Sohrabi et al., 2010). البته طبق برخي منابع، اولين گزارش از گلسنگ­هاي ايران به بيش از 170 سال پيش بر مي­گردد، زماني که برخي گياه شناسان اروپايي نظير Aucher- Eloy (1843)، Gobel (1830) و Eversmann (1831) حضور گلسنگ هاي مانا يا بي بستر را در بيابان هاي ايران گزارش کردند.Aucher-Eloy  اولين کسي بود که گلسنگ­هاي مانا را طي اولين سفرش در سال 1820 -1825از ايران جمع­ آوري کرد. او همچنين حضور گلسنگ­هاي مانا را در اطراف شهر رضائيه (اروميه فعلي گزارش داده است(Sohrabi and Ghobad-Nejhad, 2010).  اولين فهرست از گلسنگ­هاي ايران توسط Buhse (1860) منتشر شد، که اين فهرست بر­اساس نمونه ­هاي جمع ­آوري شده، طي سفرش از منطقه قفقاز به شمال ايران منتشر گرديد. بعد از آن تاريخ، گلسنگ­هاي ايران به طور منظم توسط گياه­شناسان اروپايي طي بازديد­هايي که از ايران داشتند، جمع ­آوري شدند و نمونه­ هايشان توسط متخصصان مختلف گلسنگ در نقاط مختلف اروپا شناسايي و منتشر شد. Szatala (1957) نتايج همه اطلاعات موجود را به عنوان اولين فهرست گلسنگ­هاي ايران با 248 گونه و بهمراه کليد شناسايي آنها منتشر کرد. پس از 1957 جمع­آوري­ها ادامه داشت و يک تحقيق اجمالي در هرباريوم­هاي اروپا نشان داد که تعداد قابل توجهي از مجموعه ­ها در برخي هرباريوم­ها در بخش جمع آوري شده توسط گلسنگ شناسان قبلي موجود است که منتشر نشده ­اند. بعد از حضور محمد سهرابي در دانشگاه هلسينکي در کشور فنلاند، بررسي­هاي زيادي بتوسط ايشان و دکتر هاري سيپمن از باغ گياه شناسي برلين در کشور آلمان بر روي مجموعه هاي قديمي گلسنگ هاي ايران انجام و نتايج آن در طي مقاله اي در سال 2008 به چاپ رسيد.

در سال 1993- 1991، يک دانشجوي ايراني به نام محمد کرم­الديني با نوشتن پايان­نامه خود بر روي گلسنگ­هاي ارتفاعات شمال تهران، به گلسنگ­هاي اين ناحيه توجه نمود (Sohrabi and Ghobad-Nejhad, 2010). مطالعات ديگري در طي سال هاي 1999 تا 2003 توسط ذکايي و دانشجويان او در دانشگاه فردوسي مشهد انجام گرديد، که گلسنگ­هاي گزارش شده در مطالعات آنها اکثراً از اطراف شهر مشهد جمع­ آوري شده بود (ذکايي و عابدي، 1379؛ ذکايي، 1382 ؛ ذکايي، 1382). مطالعه جداگانه­ اي نيز توسط حاجي منيري و سيپمن بر­روي گلسنگ­هاي ناحيه خراسان صورت گرفت، که در آن چهار گونه براي اولين بار از ايران گزارش شده است(Moniri and Sipman, 2009).

 از سال 2001 گروهي از محققين ايراني با جمع­آوري نمونه ­هاي گلسنگي از مناطق مختلف ايران به صورت جدي وارد اين عرصه شدند. اين افراد نمونه­هاي متعددي از جمع­آوري هاي خود را به متخصصان غير ايراني فرستادند که حاصل آن در طي مقالات متعددي (فهرست تمامي منابع در سامانه مايکوليک موجود مي باشد) منتشر شده است( Seaward et al., 2004)، انتشار اولين ويرايش از فهرست گلسنگ­هاي ايران توسط سي­وارد و همکاران در سال 2004 بود، که شامل 396 قارچ گلسنگ شده و 8 قارچ گلسنگ­زي و همراه بود. در دومين ويرايش از فهرست قارچ­هاي گلسنگ­ شده، گلسنگ­زي و همراه براي ايران سي­وارد و همکاران در سال 2008، اطلاعات645 تاکسون (590 گونه گلسنگي و 55 گونه قارچ گلسنگ­زي و همراه) را از ايران به نگارش در­آوردند، که در اين نگارش تعداد 242 تاکسون به فهرست ارائه شده در سال 2004 توسط وي و همکارانش، اضافه شده بود((Seaward et al., 2008Seaward et al., 2004). ويرايش سوم فهرست گلسنگ هاي ايران به صورت آنلاين در سامانه مايکوليک منتشر گرديده است که در کنار فهرست جامع گزارش هاي الکترونيک گلسنگ هاي ايران نيز منتشر مي شود. اين چک ليست از مدرن ترين روش انتشار داده هاي تنوع زيستي پيروي مي کند و نتايج آن به صورت پيام کوتاه RSS قابل پيگيري مي باشد.

در بررسي گلسنگ­هاي منطقه شمال شرق ايران که توسط سهرابي در سال 2003 انجام گرفت، تعداد 41 گونه گلسنگي متعلق به 28 جنس در پارک ملي گلستان شناسايي گرديد که از اين تعداد سه جنس و 11 گونه اولين بار، براي فلور گلسنگي ايران گزارش شده­اند(Sohrabi, 2005). همچنين طي تحقيقاتي کا اخيراً توسط سهرابي و همکاران صورت گرفته، فهرست اوليه از 56 گونه قارچ گلسنگي از استان زنجان ارائه شده است، که از بين آنها چهار گونه براي نخستين بار براي ايران گزارش گرديده است(Sohrabi et al., 2010).

در طي ساليان گذشته، محققاني در موسسه تحقيقات جنگل­ها و مراتع ايران و هم چنين موسسه تحقيقات گياه­پزشکي کشور با اجراي پروژه ­هاي تحقيقاتي خرد به تحقيق در مورد شناسايي گلسنگ­ها در بخش­هاي مختلف کشور مبادرت ورزيده ­اند. طي ساليان اخير زيست يانك جامع، تحت عنوان MYCO-­­LICH (مايکو- ليک) به آدرس اينترنتي www.myco-lich.ir به منظور توسعه علوم قارچ­شناسي و گلسنگ­شناسي در ايران راه­اندازي شده و قابل استفاده علاقمندان و محققان گلسنگ­شناسي و قارچ­شناسي مي­ باشد. تمامي تاريخ گلسنگهاي ايران از طريق اين سامانه قابل پيگيري است